Georgian Version Russian Version English Version
   GE
 
  პუბლიკაციები  
   
 
 
კოკარნიტი  

სასიცოცხლო ძალა მთელი ორგანიზმისათვის!

 
 
 
პუბლიკაციები
 ღიაკუთხიანი გლაუკომის პათოგენეზური მკურნალობა ნორმატინის და ბესტოქსოლის გამოყენებით 
ნანა გაფრინდაშვილი, ოფთალმოლოგი, მედიცინის დოქტორი
          ფარმაკოლოგიურ პრეპარატთა დიდი არსენალის, ლაზერული და ქირურგიული მკურნალობის მრავალი თანამედროვე მეთოდის მიუხედავად გლაუკომა განუკურნებელი სიბრმავის გამომწვევ ყველაზე მნიშვნელოვან მიზეზად რჩება და ეს თითქმის ერთნაერად ეხება ევროპას, აზიასა თუ აფრიკას. უკანასკნელი მონაცემებით მხოლოდ შეერთებულ შტატებში 4 მლნ ადამიანია გლაუკომით დაავადებული (ყოველი 25-ე ამერიკელი) და მათგან 62 000 პრაქტიკულად ბრმაა (1).
პირველადი გლაუკომის პათოგენეზში მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება სადრენაჟო სისტემის დესტრუქციულ პროცესებს (2), თვალის ჰემოდინამიკის (3), წყალწყალა ნამის ნორმალური შემადგენლობის (4), ტრანსმემბრანული პოტენციალების (5) ცვლილებებს და სხვ. ამ მიზეზთა შორის თვალის ბიოსტრუქტურების ადრენორეცეპტორთა ფუნქციურ მდგომარეობას განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა. კერძოდ, მრავალი ავტორი (6,7) გლაუკომის განვითარებას b-ადრენორეცეპტორების, ხოლო პროცესის შეჩერებას a-რეცეპტორების აქტივაციას უკავშირებს.
b-ადრენორეცეპტორები, უჯრედთა პლაზმურ მემბრანებში განთავსებულ გენეტიკურად დეტერმინირებულ ცილოვან სტრუქტურებს წარმოადგენენ და კონფორმაციულად ძალზე ლაბილურნი არიან (8). უმნიშვნელო პათოლოგიური ზემოქმედებაც კი მათი ნორმალური ფუნქციონირების დარღვევას იწვევს.
თვალში a და b ადრენორეცეპტორები განლაგებულნი არიან ცილიარული სხეულისა და სადრენაჟო სისტემის ქსოვილოვან სტრუქტურებში, ე.ი. ბიოსუბსტრატებში, რომლებიც განსაზღვრავენ როგორც წყალწყალა ნამის პროდუქციას, ისე მის განდევნას. კერძოდ, a-ადრენორეცეპტორების სტიმულაცია იწვევს თშწ-ს და წყალწყალა ნამის წუთმოცულობის შემცირებას, ცილიარული სხეულის ჰემოდინამიკის დათრგუნვას, წყალწყალა ნამის განდევნის სიადვილის კოეფიციენტის გაზრდას. b-ადრენორეცეპტორების ბლოკადა კი იწვევს თშწ-ს და წყალწყალა ნამის წუთმოცულობის შემცირებას.
გლაუკომის პროცესის განვითარებაში ადრენერგული სტრუქტურების გარდა მნიშვნელოვანი როლი ეთმობა აგრეთვე მემბრანული ლიპიდების ზეჟანგვითი ჟანგვის (ლზჟ) პროცესებს (9).
        ფიზიოლოგიურ პირობებში ლზჟ-ს პროცესები მუდმივად მიმდინარეობს უჯრედის მემბრანაში, ცვლიან რა მემბრანის ლიპიდურ შემადგენლობას, ამით გავლენას ახდენენ მის განვლადობაზე და მემბრანასთან დაკავშირებული ფერმენტების აქტიურობაზე. მემბრანა, როგორც უნივერსალური მარეგულირებელი სტრუქტურა წარმოადგენს კოოპერაციულ სისტემას. მისი სტრუქტურული ცვლილებები უჯრედის ერთი მეტაბოლური მდგომარეობიდან მეორეში გადასვლის ტრიგერულ მექანიზმად წარმოგვიდგება (10). ამის გამო ლზჟ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მეტაბოლიზმის რეგულაციაში. აღსანიშნავია, რომ ლიპიდური ზეჟანგების საწყისი დონე ქსოვილებში ნორმალურ პირობებში მნიშვნელოვნად მცირეა, რადგანაც საკმაოდ მგრძნობიარე მექანიზმებით რეგულირდება.
        დღეისათვის ბიომემბრანული ლიპიდური პეროქსიდაციის ინტენსიფიკაცია მთელი რიგი პათოლოგიების დროს განიხილება, როგორც უჯრედული მემბრანის დაზიანების უნივერსალური მექანიზმი (11).       
        ლიპიდური პეროქსიდაციის ინტენსიფიკაციის როლს გლაუკომის განვითარებაში მეცნიერები სხვადასხვა კუთხით განიხილავენ. გავითვალისწინეთ რა ადრენორეცეპტორების მემბრანული ლოკალიზაცია და მათი როლი გლაუკომის პათოგენეზში, ყურადღება გავამახვილეთ იმ ლიტერატურულ მონაცემებზე, რომლებიც ეხება ლზჟ-ს და ადრენორეცეპციის პროცესების კავშირს. კერძოდ, სხვადასხვა ავტორის მიერ ნაჩვენებია, რომ ლზჟ-ს ინტენსიფიკაციის დროს მნიშვნელოვნად მცირდება რეცეპტორებთან სხვადასხვა აგონისტის და ანტაგონისტის ბმის ხარისხი. ეს დამტკიცებულია ეტორფინთან (ოპიატ რეცეპტორების აგონისტი) (12), a-ადრენერგული ანტაგონისტ-დიჰიდროერგოკრიპტინთან (13), a-ადრენერგული აგონისტ-კლონიდინთან (14), ანტიქოლინერგულ-ქინოკლიდინილ ბენზილატთან (15) და სეროტონინის რეცეპტორების აგონისტ-სეროტონინთან მიმართებაში (16).
        Heikkila (17) მიუთითებს, რომ ლზჟ-ს გაძლიერება იწვევს დიჰიდროალპრენოლოლის (b-ადრენობლოკატორის) სპეციფიური ბმის ხარისხის შემცირებას საკუთარი რეცეპტორების მიმართ. ავტორმა აჩვენა, რომ ამ ბმის ხარისხის მაქსიმალური შემცირება (83%-ით) ემთხვეოდა ლიპიდური პეროქსიდაციის მაქსიმალურ გააქტიურებას, ე.ი. მათ შორის დადგენილია უკუპროპორციული კავშირი.        როგორც ვხედავთ, პირველადი გლაუკომის დროს ლზჟ-ს პროცესების ინტენსიურობის გაძლიერება თვალის ქსოვილებში და
წყალწყალა ნამში იწვევს როგორც ადრენორეცეპტორების დაზიანებას, ასევე ასუსტებს მათთან აგონისტ-ანტაგონისტების ბმის ხარისხს, რაც ამცირებს ჰიპოტენზიური პრეპარატების გამოყენების ეფექტურობას. ლიპიდური პეროქსიდაციის გაძლიერება თავის მხრივ იწვევს ანტიოქსიდანტური სისტემის აქტიურობის შემცირებას (18). თვალში ეს სისტემა წარმოდგენილია ასკორბინის მჟავით, a-ტოკოფეროლით, ტაურინით, ცისტეინით, გლუტათიონით, მეთიონინით და სხვ.
        ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე გლაუკომის მკურნალობისათვის პათოგენეზურად დასაბუთებულად მივიჩნიეთ b-ადრენობლოკატორის და ანტიოქსიდანტის კომბინირებული გამოყენება.
დღეისათვის ყველაზე გავრცელებული ორი b-ადრენობლოკატორიდან - თიმოლოლი და ბეტაქსოლოლი, არჩევანი პირველ მათგანზე შევაჩერეთ, როგორც ყველაზე ეფექტურ ჰიპოტენზიურ საშუალებაზე (19,20).
        თიმოლოლი გამოირჩევა b-რეცეპტორებთან ბმის მაღალი ინტენსივობით და ამასთანავე თანაბრად თრგუნავს როგორც b1-რეცეპტორებს, რომლებიც სინაფსების შემადგენლობაში შედიან და რეაგირებენ უმთავრესად ნერვული დაბოლოებებიდან გამოთავისუფლებულ ნორადრენალინზე, ისე b2-რეცეპტორებს, რომლებიც განლაგებულნი არიან სინაფსების გარეთ და უკავშირდებიან სისხლში მოცირკულირე კატეხოლამინებს (21). A
        ანტიოქსიდანტებიდან უპირატესობა ტაურინს მივანიჭეთ. პირველად ეს ნივთიერება 1827 წელს იქნა მიღებული ხარის ნაღვლის წვენიდან, რასაც მისი სახელწოდება დაუკავშირდა _ taurus ლათინურად ნიშნავს ხარს. ტაურინს ხშირად გოგირდშემცველ ამინომჟავას უწოდებენ, რასაც ზოგიერთი ავტორი არაზუსტად მიიჩნევს თანამედროვე ქიმიის კრიტერიუმებიდან გამომდინარე, რადგანაც მისი მოლეკულა კარბოქსილურ ჯგუფს არ შეიცავს. სხვა ავტორები ტაურინს ვიტამინისმაგვარ ნივთიერებათა ჯგუფს მიაკუთნებს. ორგანიზმში ის წარმოიქმნება ცისტეინის და მეთიონინისაგან SH-ჯგუფთან ფერმენტული ჟანგვის შედეგად. კლასიკური ამინომჟავებისგან განსხვავებით, რომელთაგანაც ცილები წარმოიქმნება, ტაურინი თავისუფალი ფორმით რჩება ორგანიზმში. მაღალი კონცენტრაციითMის გვხვდება გულის კუნთის, ცენტრალური ნერვული სისტემის და ბადურას ქსოვილებში. ამ უკანასკნელში ტაურინის შემცველობა აღემატება მის კონცენტრაციას სისხლში 100-400-ჯერ. აღიარებულია, რომ ტაურინი ააქტიურებს რეპარაციულ პროცესებს თვალის ქსოვილებში როგორც დისტროფიების დროს, ასევე მეტაბოლიზმის მნიშვნელოვანი დარღვევით მიმდინარე სხვა ნებისმიერი პათოლოგიის შემთხვევაში. სწორედ ამ უნარს, ხელი შეუწყოს უჯრედოვანი მემბრანის ნორმალურ ფუნქციონირებას უკავშირდება მისი ანტიოქსიდანტური თვისებები.
        დაკვირვებისათვის შერჩეული იქნა 46 პირი (46 თვალი). ტრადიციული ოფთალმოლოგიური გამოკვლევების (ვიზომეტრია, ტონომეტრია, რეფრაქტომეტრია, ბიომიკროსკოპია, ოფთალმოსკოპია, გონიოსკოპია, პერიმეტრია) შედეგად დაისვა დიაგნოზი ღიაკუთხიანი გლაუკომა II-III B სტადია (გლაუკომის ეს ფორმა გვხვდება ამ დაავადების ყველა შემთხვევიდან 90%-ში). გამოკვლეულ პირთა საშუალო ასაკი იყო 50,2 წელი (40-დან 70 წლამდე). მათგან 59%-ს შეადგენდა ქალები, 41%-ს მამაკაცები; 42%-ს აღენიშნებოდათ დაწყებითი კატარაქტა, 17% დაავადებული იყო შაქრიანი დიაბეტით, ხოლო 37% _ სისტემური ჰიპერტენზიით.
        ყველა პაციენტი დასაწყისში ავსებდა კითხვარს, რაც დაახლოებით 15 წუთს იკავებდა და რომელიც მოიცავდა საპასპორტო ნაწილს, ანამნეზურ მონაცემებს თვალის დაავადებების (მათ შორის მემკვიდრეობით განწყობას) და ზოგადი პათოლოგიის შესახებ. აღსანიშნავია, რომ კვლევის დაწყებამდე 2-3 დღით ადრე ავადმყოფებს ეხსნებოდათ ყველა სახის ჰიპოტენზიური საშუალებები. ამის შემდეგ პაციენტებს ენიშნებოდათ ნორმატინი 0,5% (თიმოლოლის მალეატი) 1-2 წვეთი დილით და საღამოს (ინტერვალი 12სთ). განმეორებით ტონომეტრიას ვაწარმოებდით 10 დღის, 1 და 3 თვის შემდეგ. აღნიშნული მკურნალობის შედეგად ოფთალმოტონუსი შემცირდა საშუალოდ 4-6 mm Hg-ით ანუ 20-35%-ით. დაკვირვების მეორე ეტაპზე პაციენტებს ნორმატინის ინსტილაციამდე 30 წთ-ით ადრე დაენიშნათ ბესტოქსოლი(ტაურინი) 1-2 წვეთი 2-ჯერ დღეში. იგივე ინტერვალების დაცვით ვამოწმებდით თვალშიგა წნევას. მიღებული შედეგების მიხედვით ოფთალმოტონუსი მკურნალობის I ეტაპთან შედარებით დამატებით შემცირდა 1-3 mm Hg-ით 7-15%-ით.
        აღსანიშნავია, რომ დაკვირვების მთელი პერიოდის განმავლობაში (6-7 თვე) ყველა პაციენტთან ოფთალმოტონუსის შემცირებასთან ერთად დასტაბილურდა ცენტრალური და პერიფერიული მხედველობის მაჩვენებლები. გვერდითი მოვლენებიდან მხოლოდ 2 პაციენტთან დასაწყისშივე განვითარდა მსუბუქად გამოხატული ბრადიკარდია, რომელმაც მალევე გაიარა და მკურნალობა გაგრძელდა.
        მიღებული შედეგების მიხედვით შეგვიძლია გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები:
1.      0,5%-იანი ნორმატინის წვეთების დღეში ორჯერადი ინსტილაცია, როგორც მონოთერაპია პაციენტებში ღიაკუთხიანი გლაუკომით ამცირებს ოფთალმოტონუსს საშუალოდ 4-6 mm Hg-ით.
2.      ბესტოქსოლის ინსტილაცია ნორმატინის ჩაწვეთებამდე 30 წუთით ადრე აძლიერებს ამ უკანასკნელის ჰიპოტენზიურ ეფექტს ანუ თვალშიგა წნევა დამატებით 1-3 mm Hg-ით მცირდება.
        აღნიშნული დასკვნები საშუალებას გვაძლევს ნორმატინის და ბესტოქსოლის კომბინაცია ეფექტურად და პათოგენეზურად გამართლებულად ჩავთვალოთ ღიაკუთხიანი გლაუკომის მკურნალობისათვის და გავუწიოთ რეკომენდაცია პრაქტიკაში ფართო გამოყენებისათვის.
 
 
ლიტერატურა:
1.      Mrak, Stan Glaucoma Prevention is Possible - With Antioxidant Nutrition. 17 Jul. 2009. EzineArticles.com. 2 Sep 2009
2.      Potter DE., et al. Ocular hypertensive response to beta-adrenoceptor agonists. Invest Ophthalmol Visual Sci. 1981; 20: 106-108.
3.      Serle JB, et al. Nifidipine and ocular blood flow. Invest Ophthalmol Vis Sci. 1992; 33(suppl): 1279
4.      Бунин А.Я. В кн.: Сборник науч. трудов Моск.НИИ глазных болезней им. Гельм-Гольца, 1984, с. 58-62.
5.      Shatz CJ, O`Leary.Repair and replacament ro restore sight. Arch Ophthalmol. 1993; 111:472-477
6.      Bloom E., et al. Timolol and epinephrine binding to isolated ciliary epithelium and Trabecular cells. – Invest Ophthalmol Visual Sci. 1981; 20: 66-69.
7.      Woodward DF., et al. Topical timolol at conventional, unilateral doses causes biliteral ocular B-blockade in rabbits. Exp Eye Res. 1987; 44(2): 319-329.
8.      Сергеев П.В., Шимановский Н.Л. В кн: Рецепторы физиологически активних веществ. М, Медицина, 1987.
9.      Babizhayev MA, et al Lipid peroxidation in open-angle glaucoma. Acta . Ophthalmol. (Copenh) 1989; 67(4): 371-377.
10.Булгакова Е.Б. В кн. Липиды: структура, биосинтез, превращения и функции. Москва, 1977, с16.
11.Niki E., et al. Membrane damage due to lipid oxidation. Am J Clin Nutr, 1991; 53: 201S-205S.
12.Dunlap II., et al. Ascorbate destruction of opiste stereospecific binding in guines pig brain homogenate. Mol Pharmacol. 1979; 16: 105-108.
13.Svoboda F., Mosinger B. Catecholamines and the mrain microcomal Na-K- adenosintriphosphatase. Protection against lipoperoxidative damage. Biochem Pharmacol. 1981; 30: 427-430.
14.Grynne BH., Tolf IL. The action o six lipid perturbing substances on hormone receptir. Adenylate cyclase complex in turkey erythrocytes and intestinal mucosa cells. Acta Pharmocol Toxicol. 1982; 50: 182-184.
15.Heikkila RE., et al. Inhibitory effects of ascorbic acid on the binding of (3H) dopamine antagonists to neostriatal membrane preparations: relationship to lipid peroxidation. J Neurochem, 1982, 38: 1000-1004.
16.Weiner HN., et al. Possible hazards in serotonin binding assays in human and rat brain: effects of ascorbate, pargyline and buffer concentration. J Neurosci Nath. 1982; 5: 41-46.
17.Heikkila RE. Ascorbate induced lipid peroxidation and the binding of (3H) dihydroalprenolol. Eur J Pharmacol. 1983; 93: 79-85.
18.Grieb P. Antioxidant systems-physiology and pharmacotherapy trends. Mater Med Pol. 1992; 24(4): 217-222.
19.Feghali JG, kaufman PL. The comparison of betaxolol and timolol in open-angle glaucoma and ocular hypertensive. Acta Ophthalmol (Kbh) 1988, 66(2): 180-185.
20.Vogel R, et al. Timolol and Betaxolol. The influence on inraocular pressure in selective patients with glaucoma. Arch Ophthalmol, 1989, 107(9): 1303-1307
21.Ariens FJ, Simonis AM. Reseptor the materilisation of a consept. Pharm Weekbl, 1983 (5): 121-128.